Retinal Görüntüleme

Optik koherens tomografi (OCT), ışık dalgaları kullanarak retina ve koroidin yüksek çözünürlüklü kesitsel görüntülerini oluşturan non-invaziv bir yöntemdir. Makula ödemi, subretinal veya intraretinal sıvı, epiretinal membran, makula deliği, vitreomaküler traksiyon ve atrofi gibi pek çok yapısal değişiklik OCT ile ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir.

OCT’nin en önemli avantajlarından biri aynı bölgenin kontrollerde tekrar görüntülenebilmesidir. Bu sayede çok küçük anatomik değişiklikler zaman içinde karşılaştırılabilir. Örneğin diyabetik retinopatide makula ödeminin yanıtı veya neovasküler makula hastalıklarında sıvının tekrar ortaya çıkması tedavi zamanlamasını etkileyebilir. Ancak OCT tek başına bir tanı değildir; muayene ve diğer görüntüleme yöntemleriyle birlikte yorumlanır.

OCT anjiyografi (OCTA), retina ve koroiddeki kan akımını boya enjeksiyonu olmadan görüntülemeyi sağlayan bir tekniktir. Özellikle makula çevresindeki kapiller ağ, koroidal neovasküler yapılar ve bazı damar hastalıkları hakkında ayrıntılı bilgi sunabilir. Diyabetik retina hastalıklarında kapiller kayıp alanları; yaşa bağlı makula dejenerasyonu veya pakikoroid spektrumunda neovasküler damar ağları OCTA ile değerlendirilebilir.

OCTA’nın güçlü yönleri kadar sınırlılıkları da vardır. Hareket artefaktları, segmentasyon hataları ve çok yavaş kan akımı bazı yapıların yanlış yorumlanmasına neden olabilir. Ayrıca sızıntıyı doğrudan göstermez. Bu nedenle floresein anjiyografi veya indosiyanin yeşili anjiyografinin yerine otomatik olarak geçen bir test değildir; klinik soruya göre birbirini tamamlayan yöntemlerden biridir.

Fundus fotoğrafı, retina ve optik sinirin renkli görüntüsünü belgelemek için kullanılır. Diyabetik retinopati, retina damar tıkanıklıkları, makula dejenerasyonu ve periferik retina lezyonlarında bulguların kayıt altına alınmasına yardımcı olur. Aynı hastanın farklı tarihlerdeki görüntülerinin karşılaştırılması hastalığın ilerleyip ilerlemediğini anlamayı kolaylaştırır.

Geniş alan görüntüleme sistemleri standart fotoğraflamaya göre retina periferinin daha büyük bölümünü tek karede gösterebilir. Bu özellikle periferik yırtıklar, vasküler hastalıkların dağılımı veya diyabetik retinopatinin yaygınlığını değerlendirirken yararlı olabilir. Bununla birlikte hiçbir görüntüleme yöntemi ayrıntılı periferik retina muayenesinin her durumda yerini tutmaz.

Fundus otofloresans, retina pigment epiteli ve bazı doğal floroforların dağılımından yararlanarak retinanın metabolik durumu hakkında bilgi verir. Klasik renkli fundus fotoğrafından farklı olarak, özellikle pigment epiteli stresini, atrofi alanlarını ve bazı dejeneratif veya kalıtsal retina hastalıklarındaki paterni göstermede yararlıdır.

Yaşa bağlı makula dejenerasyonunda atrofi sınırları, santral seröz koryoretinopatide kronik pigment epitel değişiklikleri ve bazı kalıtsal retina distrofilerinde hastalığın dağılımı otofloresans ile daha görünür hale gelebilir. Elde edilen patern tek başına kesin tanı koydurmaz; hastanın öyküsü, muayene bulguları ve OCT ile birlikte değerlendirilir.

Floresein anjiyografi, damar içinden verilen boya ile retina dolaşımını ve damar geçirgenliğini dinamik olarak değerlendirir. Sızıntı, damar tıkanıklığı, iskemi ve yeni damar oluşumu gibi bulgular hakkında bilgi verir. Diyabetik retinopati ve retina damar tıkanıklıkları bu yöntemin sık kullanıldığı durumlar arasındadır.

İndosiyanin yeşili anjiyografi ise koroid damarlarının değerlendirilmesinde daha özel bir role sahiptir. Pakikoroid spektrumu, polipoidal koroidal vaskülopati ve bazı koroidal inflamatuvar hastalıklarda ek bilgi sağlayabilir. Boya anjiyografileri invaziv incelemelerdir; bu nedenle gereklilik hastaya göre belirlenir ve işlem öncesinde tıbbi öykü dikkate alınır.

Multimodal görüntüleme, aynı hastalığa birden fazla yöntemle bakarak birbirini tamamlayan veriler elde edilmesidir. Örneğin OCT sıvının anatomik yerini gösterebilir, OCTA damar ağını ortaya koyabilir, fundus fotoğrafı klinik görünümü belgeleyebilir ve anjiyografi aktif sızıntıyı gösterebilir. Bu bilgilerin birlikte değerlendirilmesi özellikle karmaşık makula ve koroid hastalıklarında tanıyı netleştirebilir.

Görüntüleme yalnızca tanı için değil, tedaviye yanıtı ve takip aralığını belirlemek için de kullanılır. Önceki tetkiklerin saklanması bu nedenle önemlidir. Aynı cihazla alınmış seri görüntüler ideal olmakla birlikte farklı merkezlerde çekilmiş kayıtlar da karşılaştırma için değer taşıyabilir. Retina değerlendirmesine gelirken eski OCT, OCTA, anjiyografi ve fundus fotoğraflarını beraberinde getirmek klinik kararın daha güçlü bir zaman çizgisine oturmasını sağlar.

Bir OCT veya anjiyografi raporundaki tek bir sayı, hastalığın tamamını açıklamaz. Retina kalınlığı, sıvı varlığı, damar yoğunluğu veya koroid ölçümleri cihazlar arasında değişebilir ve görüntü kalitesi sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle görüntüler, otomatik raporların ötesinde klinik muayene ve hastanın şikâyetleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

Takipte en yararlı yaklaşım, benzer tarama protokollerini ve önceki görüntüleri yan yana değerlendirmektir. Küçük bir anatomik değişikliğin klinik önemi hastalığa göre farklı olabilir. Örneğin makulada yeni sıvı görülmesi bazı hastalarda tedavi gerektirirken, başka bir görüntü bulgusu yalnızca izlem gerektirebilir. Görüntülemenin amacı cihaz çıktısını tedavi etmek değil, hastalığın davranışını daha doğru anlamaktır.

Bu nedenle görüntüleme raporunda “normal” ya da “anormal” şeklindeki otomatik yorumlar tek başına klinik karar için yeterli değildir. Tarama kalitesi, hastanın kırma kusuru, katarakt, göz hareketi ve segmentasyon hataları ölçümleri etkileyebilir. Retina uzmanı görüntünün ham kesitlerini ve haritalarını inceleyerek cihazın ürettiği verinin klinik olarak anlamlı olup olmadığını değerlendirir. Özellikle seri takiplerde aynı bölgenin ve benzer tarama protokolünün karşılaştırılması küçük değişikliklerin daha güvenilir yorumlanmasını sağlar. Görüntünün kalitesi kadar doğru klinik bağlam da önem taşır.