Diyabetik Retinopati

Retina, ışığı sinirsel sinyallere dönüştüren ve görme için yüksek metabolik gereksinimi olan hassas bir dokudur. Uzun süreli yüksek kan şekeri, retinadaki küçük damarların duvar yapısını ve geçirgenliğini etkileyebilir. İlk aşamalarda mikroanevrizmalar, küçük kanamalar ve damar geçirgenliğinde artış görülebilir. Hastalık ilerledikçe bazı retina bölgelerinde kan akımı azalabilir; bu durum retinanın yeni ve kırılgan damarlar oluşturmasına yol açabilir.

Diyabetik retinopati genellikle non-proliferatif ve proliferatif evreler üzerinden tanımlanır. Ancak klinik karar yalnızca bu sınıflandırmaya dayanmaz. Görme düzeyi, makulanın durumu, görüntüleme bulguları, hastalığın iki gözdeki dağılımı ve sistemik kontrol birlikte değerlendirilir. Diyabet süresi, tansiyon, böbrek hastalığı, gebelik ve lipid düzeyleri gibi faktörler de retina bulgularının seyrini etkileyebilir.

Makula, okuma, yüz tanıma ve ince ayrıntıları görme gibi merkezi görme işlevlerinden sorumlu retina bölgesidir. Diyabete bağlı damar geçirgenliği arttığında makula içinde sıvı birikebilir ve retina kalınlaşabilir. Diyabetik makula ödemi, diyabetik retinopatinin farklı evrelerinde ortaya çıkabilir ve merkezi görmeyi etkileyebilir.

OCT görüntüleme, makuladaki sıvının yerini, miktarını ve retina katmanlarının yapısını ayrıntılı biçimde gösterir. Bazı hastalarda görme yakınması sınırlı olsa bile OCT üzerinde anlamlı değişiklikler saptanabilir. Bu nedenle takipte yalnızca görme testi değil, anatomik değişimin zaman içindeki seyri de önemlidir. Tedavinin gerekip gerekmediği ve tedavi aralığı bu bütüncül değerlendirme ile belirlenir.

Erken diyabetik retinopati çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle “iyi görüyorum” düşüncesi, retinanın tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmeyebilir. Hastalık ilerlediğinde bulanık görme, görmede dalgalanma, renklerin daha soluk algılanması, merkezi görmede azalma veya görüş alanında koyu noktalar gelişebilir. Vitreus içine kanama olduğunda yeni ve yoğun uçuşmalar ya da görüşü örten koyu gölgeler ortaya çıkabilir.

Ani görme kaybı, kısa sürede artan uçuşmalar, ışık çakmaları veya görüş alanında perde benzeri bir gölge acil retina değerlendirmesini gerektirebilir. Bu belirtiler yalnızca diyabetik retinopatiye özgü değildir; retina yırtığı veya dekolmanı gibi farklı durumlarla da ilişkili olabilir. Böyle bir durumda rutin kontrol tarihini beklemek yerine göz hekimine başvurmak gerekir.

Değerlendirme ayrıntılı öykü ve genişletilmiş göz dibi muayenesiyle başlar. Fundus fotoğrafı retinadaki bulguların belgelenmesine yardımcı olur. OCT, özellikle makula ödemi ve retina katmanlarının değerlendirilmesinde temel yöntemlerden biridir. OCTA, retina ve koroid damar ağını boya kullanılmadan incelemeye yardımcı olabilir. Gerekli durumlarda floresein anjiyografi, damar sızıntısı ve dolaşım bozukluklarının dağılımı hakkında ek bilgi sağlar.

Takip sıklığı herkes için aynı değildir. Hafif ve stabil bulguları olan bir kişiyle aktif makula ödemi veya proliferatif hastalığı bulunan bir kişinin kontrol planı farklıdır. Önceki görüntülerin yeni görüntülerle karşılaştırılması, küçük değişikliklerin anlaşılmasını kolaylaştırır. Bu nedenle eski OCT, anjiyografi ve fundus fotoğraflarının saklanması önemlidir.

Tedavi, retinopatinin evresine ve makulanın etkilenip etkilenmediğine göre değişir. Erken ve stabil olgularda düzenli takip ve sistemik risk faktörlerinin kontrolü yeterli olabilir. Diyabetik makula ödeminde veya aktif neovasküler hastalıkta göz içi anti-VEGF enjeksiyonları sıklıkla kullanılan seçenekler arasındadır. Uygun hastalarda lazer tedavileri veya steroid temelli uygulamalar da değerlendirilebilir.

İleri proliferatif hastalıkta, tekrarlayan vitreus kanamasında ya da traksiyonel retina dekolmanında vitreoretinal cerrahi gerekebilir. Cerrahi karar, yalnızca “diyabetik retinopati” tanısına göre verilmez; retinanın anatomisi, makulanın durumu, çekinti dokularının yerleşimi ve görme potansiyeli birlikte değerlendirilir. Amaç mümkün olduğunca görmeyi korumak ve komplikasyonların ilerlemesini sınırlamaktır.

Diyabetik retina hastalığının yönetimi göz tedavisiyle sınırlı değildir. Kan şekeri, tansiyon ve lipid kontrolü; sigara kullanımı, böbrek fonksiyonları ve genel diyabet takibi göz bulgularının seyri açısından önem taşır. Göz tedavisi ile dahiliye veya endokrinoloji takibinin birlikte yürütülmesi daha bütüncül bir yaklaşım sağlar.

Kontrole gelirken kullanılan ilaçların listesi, diyabet süresi, son HbA1c değeri ve daha önce uygulanmış retina tedavilerinin bilgisi yararlı olabilir. Önceki görüntülerin karşılaştırılması da hastalığın hızını anlamaya yardımcı olur. Diyabetik retinopati çoğu zaman uzun süreli takip gerektiren bir durumdur; bu nedenle hedef tek bir muayenede “sorunu çözmek” değil, retinanın zaman içindeki değişimini düzenli biçimde izlemektir.

Diyabet tanısı olan herkesin göz kontrolü için kendi takip planının bulunması gerekir. İlk muayenenin zamanı diyabet tipine, tanı süresine, gebelik gibi özel durumlara ve daha önce saptanmış retina bulgularına göre değişebilir. Görme şikâyeti olmasa bile planlanan kontrollerin aksatılmaması, sessiz ilerleyen değişikliklerin erken yakalanmasını sağlar.

Daha önce diyabetik retinopati tanısı konmuşsa, kontrol aralığı hastalığın evresine göre kısalabilir. Enjeksiyon veya lazer tedavisi uygulanmış hastalarda tedavi sonrası görüntüleme ve görme ölçümleri tedavi yanıtını izlemek için kullanılır. Yeni gelişen belirgin bulanıklık, merkezi görmede bozulma, çok sayıda uçuşma veya perde benzeri gölge varsa randevu tarihini beklememek gerekir. Bu belirtiler hızlı değerlendirme gerektiren retina sorunlarının habercisi olabilir.

Gebelik planlayan veya gebelik dönemindeki diyabetli hastalarda retina takibi ayrıca önem kazanır; hızlı metabolik değişimler mevcut retinopatinin seyrini etkileyebilir. Benzer şekilde böbrek hastalığı veya kontrolsüz hipertansiyon gibi eşlik eden durumlar varsa takip planı daha yakından yapılabilir. Retina kontrolünün amacı yalnızca bir test sonucu almak değil, göz ve sistemik sağlık arasındaki ilişkiyi düzenli olarak izlemektir.